موسیقی ایرانی دارای 7 دستگاه بوده که یکی از انواع آن دستگاه شور است. دستگاه شور وسعت و زیبایی بینظیری دارد. به همین دلیل آن را به عنوان مادر موسیقی ایران میشناسند. اگر میخواهید بدانید که دستگاه شور چیست؟ و چه متعلقاتی دارد؟ در این مقاله از خانه هنر کاج با ما همراه باشید. همچنین اگر میخواهید مقاله معرفی جامع دستگاه های موسیقی ایرانی را بخوانید، وارد مقاله مرتبط شوید.
دستگاه شور چیست؟ این سوالی است که هنگام شنیدن نام این دستگاه ممکن است برای شما پیش آید. دستگاه شور بسیار قدیمی بوده و بسیاری از موسیقیهای محلی نظیر آوازهای ابوعطا، افشاری، بیات ترک و دشتی بر اساس آن ساخته شدهاند. شور همانند پدربزرگی مهربان بوده که شما را به آغوش میکشد. به همین دلیل بسیاری از افراد میتوانند با این دستگاه موسیقی ارتباط برقرار نمایند. دستگاه شور متعادل بوده و نه غمانگیز و نه شادیآور است. در واقع شما هنگام گوش دادن به آهنگهای دستگاه شور آرامش خاصی را تجربه میکنید.
دستگاه شور به عنوان یکی از قدیمیترین و دلنشینترین دستگاههای موسیقی ایرانی شناخته میشود که قدمت آن به چند صد سال پیش باز میگردد. اگر به آهنگهای قدیمی و بومی ایران دقت کرده باشید، حتما دیدهاید که بسیاری از این آهنگها بر اساس دستگاه شور هستند. بنابراین دستگاه شور نهتنها به عنوان یک دستگاه موسیقی به شمار میآید، بلکه ریشه تاریخی در موسیقی ما ایرانیان دارد.
پس از اینکه با دستگاه شور در موسیقی ایرانی آشنا شدید، آگاهی از ویژگیهای خاص این دستگاه نیز خالی از لطف نیست. از جمله ویژگیهای این دستگاه موسیقی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
دستگاه شور از افزودن ربع پرده به درجه 4 گامهای ماهور ایجاد میشود. تنیک دستگاه شور درجه سوم ماهور است. این به این معناست که اگر ماهور دو داشته باشیم درجه سوم آن نوت می و تنیک شور نت می خواهد بود. درجه چهارم را به اندازه ربع پرده زیاد کرده و گام شور “می” ایجاد میگردد. از جمله نت های دستگاه شور میتوان به دو_ ر کرن_ می بمل_ فا_ سل_ لا بمل_ سی بمل_ دو اشاره کرد.
دستگاه شور دارای 50 گوشه است که برخی از این گوشهها از لحاظ کاربردی بسیار مشابه هم بوده و تنها از لحاظ نام با یکدیگر تفاوت دارند. از جمله گوشه های دستگاه شور میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
درآمد به عنوان نت شاهد و ایست درجه اول به شمار میآید و بسیاری از آوازهای شور در دانگ دوم ایجاد میشوند. این آوازها معمولا با تغییر مایه در درجه پنجم ایجاد میگردند که میتوان به گوشههای شهناز اشاره کرد.
نغمه شاهد درجه چهارم و در درجه سوم ایست و در تنیک ایست کامل دارد.
شاهد آن درجه 7 و درجه 4 ایست دارد.
شاهد آن اوج شور درجه 8 بوده و در درجه 4 ایست دارد.
از درجه سوم شور شروع شده و در فرود کاهش ربع پردهای دارد. در درجه سوم ایست داشته و در فرود کامل به تنیک میرسد.
شاهد آن درجه 6 گام شور بوده و در درجه 4 ایست دارد.
از درجه 6 شروع شده و مد نسبت به شهناز و قجر در درجه 5 تغییر کرده و در فرود درجه پنجم کاهش ربع پردهای پیدا کرده و در درجه 4 ایست دارد.
شاهد این گوشه شور درجه 7 و ایست درجه 4 است.
شاهد آن درجه 8 و ایست آن درجه 4 است.
از دیگر گوشه های دستگاه شور میتوان به کرشمه، رهاب، صفا، گوشه، ابوعطای بزرگ، مجلس افروز، دوبیتی، خارا، غزال، پنجه کردی، مثنوی، هشتری، ضرب اصول، شهر آشوب و… اشاره کرد.
در موسیقی ایرانی شاهد انواع نمونه آهنگ در دستگاه شور هستیم که در ادامه به معرفی آنها میپردازیم:
تصنیف آتش کاروان یکی از تصنیف های معروف در دستگاه شور به شمار میآید. آهنگساز این تصنیف علی تجویدی و شاعر آن بیژن ترقی بوده و این تصنیف به وسیله دلکش خوانده شد.
آهنگساز و شاعر این تصنیف امیر جاهد بوده و این تصنیف به وسیله قمر اجرا شد.
از دیگر تصنیف های دستگاه شور میتوان به تصنیف اشک مهتاب اشاره کرد. تصنیف اشک مهتاب به وسیله حسن یوسف زمانی آهنگسازی شده و شاعر آن سیاوش کسرایی بود. این تصنیف توسط محمدرضا شجریان به همراه ارکستر رادیو تلویزیون ملی ایران اجرا شد.
تصنیف ملا محمد جان یک آهنگ محلی افغانی بوده که به وسیله انوشیروان روحانی تنظیم شده و پوران به اجرای آن پرداخت.
از جمله آوازهای دستگاه شور میتوان به آواز ابوعطا اشاره کرد. آواز ابوعطا حال و هوای غمگینی داشته و مفهوم آن نوعی خواهش و تمنا از معشوق است. این آواز روی درجه چهارم شور تاکید دارد. آواز ابوعطا شامل گوشههای حجاز، شونی، خسرو و شیرین، چهارباغ، سیخی و… میشود.
تاکید این آواز روی درجه سوم شور است. این آواز دارای حس و حال ملودیهای عرفانی و درویشی بوده و در آن حزن و اندوه کمتری دیده میشود. اذان موذنزاده اردبیلی در گوشه روح الارواح این آواز اجرا شده است. از جمله گوشههای آواز بیات ترک میتوان به فیلی، شکسته، شهابی، قطار، مثنوی و… اشاره کرد.
حس و حال آواز افشاری ناراحتکننده است و از درد و اندوه سخن میگوید. همچنین این آواز مناجات و راز و نیاز با خداوند نیز بوده و روی درجه چهارم شور تاکید دارد و نت درجه پنجم آن متغیر است. از جمله گوشههای مهم آواز افشاری میتوان به حزین، عراق، رهاب، صدری، جامهدران و… اشاره کرد.
این آواز روی درجه پنجم تاکید میکند که گاه متغیر نیز میگردد. غمی که در آواز دشتی وجود دارد میتواند اشک شما را درآورد. به همین دلیل از آن در مراسم عزاداری استفاده میشود. شاید برایتان عجیب باشد؛ اما آواز دشتی در موسیقی درمانی نیز کاربرد دارد. زیرا باعث میشود که افراد بتوانند احساسات خود را بیرون بریزند. گوشههای مهم آواز دشتی شامل سارنج، حاجیانی، چوپانی، گیلکی، دشتستانی، مثنوی و دیلمان میشود. آهنگهای منطقه گیلان بسیار مشابه با آواز دشتی هستند.
در این مقاله به بررسی اینکه دستگاه شور چیست پرداختیم و گوشهها و تصنیفهای این دستگاه را معرفی کردیم. اگر شما نیز به موسیقی ایرانی علاقه دارید و میخواهید در کلاس آواز سنتی ایرانی شرکت کنید، دورههای خانه هنر کاج انتخاب مناسبی برای شما خواهند بود. همچنین در این مجموعه میتوانید به بهترین کلاس سلفژ و بازیگری در تهران نیز دسترسی داشته باشید. برای اطلاع از شرایط دورههای اشاره شده و اطلاع از دیگر دورهها کافیست به سایت خانه هنر کاج مراجعه کرده یا از طریق شماره تماس 02188318335 با این مجموعه در ارتباط باشید.
سوالات متداول
دستگاه شور چیست؟
شور یکی از اصلیترین دستگاههای موسیقی ایرانی بوده که حال و هوایی مردمی و عرفانی دارد.
گوشههای دستگاه شور کدامند؟
از جمله گوشه های دستگاه شور میتوان به درآمد، نغمه، قجر، گلریز، ملانازی، قرچه، سلمک، رضوی و حسینی اشاره کرد.
نتهای دستگاه شور چه هستند؟
دو_ ر کرن_ می بمل_ فا_ سل_ لا بمل_ سی بمل_ دو نت های دستگاه شور هستند.
آوازهای مرتبط با شور کدامند؟
ابوعطا، بیات ترک، افشاری و دشتی از آوازهای مرتبط با شور به شمار میآیند.
نمونه تصنیفهای شور کدامند؟
از جمله نمونه تصنیفهای شور میتوان به تصنیف آتش کاروان، نصنیف نرگس مست، تصنیف اشک مهتاب و… اشاره کرد.
دسترسی سریع
ارتباط باما
تهران، زیر پل کریمخان خیابان ایرانشهر، کوچه نوشهر، شماره ۱۸
